Badem; badem sütü, badem şurubu, badem unu, badem yağı gibi çok çeşitli alanlarda kullanılabilir. E vitamini, kalsiyum, fosfor, magnezyum, demir yönünden zengin değerlere sahip olan badem; pazarda oldukça yüksek rağbet görür. Oluşan bu talep, badem yetiştiriciliğine olan ilgiyi de arttırır. Badem yetiştiriciliğine ilginin artmasıyla "Badem yetiştiriciliği nasıl yapılır? Karlı mı, devlet teşviki var mı?'' gibi soruları sıkça duyar oluruz. Badem yetiştiriciliği hakkında kafanıza takılan soruları makalemizde derledik.
Badem, ilkbahar ayları geldiğinde meyvesini verir. Badem ağacı Akdeniz iklimini sevse de ülkemizin bir çok tarafında yetişebilir. Her tür toprakta yetişebiliyor olsa da, yine de badem ağacının verimi için toprağın bazı özellikler taşıması gerekir. Kumlu ve çakıllı topraklar badem ağacı için daha ideal olabilir. Bu tarz topraklarda ağacın kökleri 3 ile 5 metre arası derinliğe inebilir. Yıllık olarak, 350-400 mm yağış alması badem ağacının gelişimini etkiler. Badem ağacı 12 metreye kadar uzayabilir. Soğuklardan dallarının çürüyüp zarar görmemesi için budanması gerekir. Kışları ılık geçen bölgelerde, sonbahar aylarında; soğuk geçen bölgelerde ise ilkbahar aylarında dikim yapılması uygun görülür.
Badem ağacı pek çok toprak çeşidine uyum sağlayabilir. Ancak, PH değerinin 6.8 ile 8.5 arasında bulunması verimi arttırır. Suyu tutma oranının düşük olduğu toprak türlerinde ise verim oranı azalır. Badem üretimi için derin ve yassı türdeki toprakların ideal olduğu bilinir.
Bademin ana vatanı Çin ve Orta Asya olarak bilinir. Seyyarlar vasıtasıyla, ipek yolu üzerinden ülkemize ve daha pek çok ülkeye yayıldığı söylenir. Türkiye'de; Muğla, İçel, Antalya, Elazığ, Denizli ve Karaman illeri badem yetiştiriciliğinin en çok yapıldığı bölgeler arasında yer alır. Türkiye yılda ortalama 15 bin ton badem üretir. Badem yetiştiriciliğinde; Amerika, Avusturya ve İspanya'nın arkasından 4. sırada yer alır. Türkiye'nin çoğu ilinde badem ağaçları bulunur. Ancak bunlardan bazıları bilinçsiz tarımdan dolayı meyve vermez.
Badem ağacı ılıman iklim koşullarını sever. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi koşulları badem yetiştirmek için uygundur. Toprağa düşen yağış miktarı ve don olayları badem ağacının verimini direkt olarak etkiler.
Badem ağacı yetiştiriciliği, bazı bakım planları dahilinde gerçekleştirilir. Badem ağacının yıllık bakım planı; sulama, gübreleme ve hasat olarak üçe ayrılır.
Susuz badem yetiştiriciliği de yapılabiliyor ancak yılda en az 3-4 kez sulama yapılmasının, ağaçtan verim elde edebilmek açısından oldukça önemli olduğunu söyleyebiliriz. Eğer bahçe sulanıyorsa, doğal otların gelişimi sorun teşkil etmez ama sulama şartlarının sağlanmadığı durumlarda, badem bahçelerinin mutlaka otsuz bırakılması gerekir. Aşırı yağış alan zamanlarda, fazla suyun tahliye edilmesi gerekir.
Toprak ve yaprakları analiz etmeniz, en uygun gübreleme yöntemini seçmeniz açısından önem teşkil eder. Her yıl azot takviyesi ihtiyacı duyulabilir. Orta ağırlıktaki topraklarda gübrelemenin bir kerede yapılması gerekir. Yağışın bol olduğu yerlerde gübreleme iki veya üç defada da gerçekleştirilebilir.
Meyveler, uzun sopalar yardımıyla ağaçlar hafifçe silkelenerek toplanabilir. Dış kabuğun kavlanması meyvelerin olgunlaştığını gösterir.
Badem yetiştiriciliği uzun vadede düşünüldüğünde, ortalama 5 yıl gibi bir sürede maliyetini fazlasıyla çıkartarak karlı bir yatırıma dönüşür. Ağaçları olumsuz etkileyen, değişken bir iklimle karşılaşılmadığı sürece her yıl üretiminizin ve buna bağlı olarak kazancınızın artması beklenir. Badem fidanlarının pek çok türü bulunur. Kolay meyve verebilir fidanları tercih etmek daha etkili sonuç almanızı sağlar. Karlı bir yıl geçirmek için bademin ihtiyacı olan; gübreleme, sulama, budama vb. bakımlarının yapılması verim almanız konusunda önemli bir yer teşkil eder.
Badem yetiştiriciliği getirisi oldukça tatmin edici seviyelere gelebilir. Badem, yaş ve kuru olarak satışa sunulabilen bir meyve olduğu için çift gelir imkanı yaratır. Yaş ve kuru badem fiyatları arasında farklılıklar bulunur. Çağla şeklindeki bademin piyasası ortalama 10 TL iken, kuru bademin fiyat ortalamasının değişken olmakla birlikte 70-80 TL arasında olduğu görülür. Üretim miktarınız kazancınıza doğrudan etki eden esas unsuru oluşturur. 1 dekardan, yıllık ortalama 400 kg badem elde edilebilir. Üretim miktarınız ve fiyat ortalamalarını hesaplayıp maliyetinizi çıkardığınızda, ne kadar kazanç elde edebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Badem bahçesi kurma maliyetine etki eden pek çok faktör bulunur. 1 dekar üzerinden yapacağınız maliyet hesaplaması sizi doğru sonuca ulaştırır. İşin uzmanlarına göre, maliyetlerini çıkarmak ve iyi bir kazanç elde edebilmek için badem yetiştiriciliğine en az 10 dekarla başlanması gerekir. Maliyeti oluşturan faktörleri şu şekilde sıralayabiliriz.
Ülkemizin tarım alanlarında üretimin artması ve yaygınlaşması için destek paketleri bulunur. Badem fidanı yetiştiriciliği, ülkemizde yaygın yürütülen tarım faaliyetlerinden biri olarak desteklenir. Devlet destekleri, hem kredili olarak geri ödemek koşuluyla hem de hibe olarak verilir. Devlet, ödemeleri fidan bazında yapar. Fidan bedelinin %55'ini, yatırım bedelinin ise %25'ini karşılar.
Bahçe ve tesis kurmayı teşvik etmek için, devlet tarafından verilen geri ödemeli kredilerde; meyve yetiştiriciliğinde %75 faiz indirimi uygulanır. Fidanların sertifikalı olması halinde %20 ek faiz indirimi ilave edilir. Alacağınız fidanların sertifikalarının bulunması destek sürecini kolaylaştırır. Devletin badem yetiştiriciliği projesi sayesinde üretimin ve çiftçinin kazancının artması sağlanır. Ayrıntılı bilgi için belgelerinizle birlikte İl ve ilçe Tarım Müdürlüğüne müracaat edebilir ve başvurunuzu yapabilirsiniz.